.
.
THÂN HỮU
nghĩ đôi điều về
VĂN HÓA GIÁO DỤC.
__________________
.
ĐOÀN THUẬN
DẠY HỌC VÀ LÀM THƠ
________________________________
Tg. BÌNH SƠN
.
Tôi chưa quen Đoàn Thuận nhiều,chỉ mới gặp anh lần đầu vào một chiều cuối thu 1995 tại trụ sở Hội Văn Nghệ Bình Thuận. Anh vội về Hàm Tân triển khai công việc sau một hội nghị ở sở Giáo dục nên không nán lại được, chỉ chuyện trò qua quít. Nhưng đọc La Gi ngàn xanh, tôi cảm thấy quen thân anh rất nhiều. Quen thân thơ và bạn thơ có tâm hồn say đắm thơ như mình.
Tập “La Gi ngàn xanh” chia làm 6 mảng Huyền thoại Hòn Bà Núi Ông, La Gi ngàn xanh, Đất Mẹ, Dòng sông quê hương, Quê biển, Đất mới, chứ không theo thời gian sáng tác. Bìa in ảnh biển La Gi. Một cây dương liễu cong cong tỏa cành lá xum xuê; dưới gốc phủ đầy cỏ lau phất phơ nô đùa với nắng gió. Ngoài biển xa, Hòn Bà như con rùa xanh bập bềnh trên sóng biếc. Một con sóng bạc đầu cuồn cuộn lô xô vào dải cát trắng. Một khung cảnh biển trời – nắng gió — núi non – cây cỏ cùng điệp một màu xanh ngắt bao la. Đọc hết tập thơ rồi nhìn lại trang bìa, tôi tự hỏi: Phải chăng đó là cả một tấm lòng, một tình yêu quê hương đậm đà da diết của Đoàn Thuận ? .
Trước hết, anh bày tỏ tâm tình với Mẹ với quê hương: .
Tôi đi, nhớ dáng Mẹ gầy.
Tôi về, nghe gió biển đầy tuổi thơ.
Trong thơ anh, Mẹ không chỉ là người mang nặng đẻ đau, mà còn là tên đất, tên làng, tên núi, tên sông, mà ta có thể bắt gặp trong nhiều câu thơ, đoạn thơ : Dinh Thầy, Bưng Ngang, Rừng Thị Ngọt, Núi Đá, Núi Nhọn, Núi Bể, Núi Đất, núi Mây Tào, Hồ Xanh, Hồ Tôm, Suối Đó, Suối Nước, Suối Sâu, Đá Dựng, Hòn Bà, Sông Dinh, Láng Gòn, Láng Đá, Láng Sim, Bàu Sen, Bàu Tràm, Bàu Sót , Chợ Cá , Làng Chài, Xóm Câu…đã cưu mang mình từ ngày thơ ấu.
Hình như Đoàn Thuận muốn quyện chặt mỗi mảnh đất chôn nhau cắt rún vào mỗi câu thơ như dòng máu đỏ tỏa ra cơ thể con người thấm qua thịt da rồi chảy về tim, ghi dấu ấn tâm tình,với những:
Lời ru qua những đồi cỏ cú
Cánh diều bay mang tuổi thơ đi
Những chuyến đò Tân Long Tân Lý
chở nắng vàng phố cát La Gi.
với những xóm mạc:
Nơi cư trú tâm hồn mộc mạc
Những Láng Gòn Láng Đá Láng Sim
Những Bàu Sen Bàu Tràm Bàu Sót
Nơi đất lành cho những cánh chim.
Cả những tháng năm phiêu bạt nơi đất khách quê người tận vùng Hà Tiên xa tít, anh vẫn không nguôi nhớ về quê mẹ với nỗi nhớ da diết:
Quê biển mùa trăng những đêm mơ
Sông Dinh trầm mặc giữa đôi bờ
Những mái nhà yên vào giấc ngủ
Mây trắng về đâu trôi lửng lơ.
với những chiều biển vắng:
La Gi chiều mang mang
Biển làm vỡ trăng vàng
Tan ra ngàn con sóng
Thành lời ru mơ màng.
Với hình ảnh Hồ Núi Đất hiện lên rất đẹp:
Dù mai đi khắp muôn nơi
Vẫn không quên bóng trăng soi lòng hồ
Không quên tiếng sóng ru bờ
Chùm phong lan nở bất ngờ vào xuân.
với đêm Hồ Tôm rất nên thơ:
Đêm Hồ Tôm màu trăng loáng bạc
Tưởng mùa xưa còn đọng không gian
Trong biếc liễu hạc về núi cũ
Khúc đàn rơi sâu thẳm xa ngàn.
Đoàn Thuận là nhà giáo,vừa dạy học vừa làm thơ. Dạy học và làm thơ trong anh như một mối tơ hồng nhuần nhị sắc hương nâng cánh cho nhau bay trên các nẻo đường quê mẹ. Có lẽ vậy mà bóng dáng những em học trò thân thương phảng phất trong thơ anh:
Vầng trán em trang đời đang mở
Chim én về đất nước vào xuân.
Đường phấn kể những mùa lịch sử.
làm ta quên gian khó nhọc nhằn.
Cũng do vậy, nhiều hôm ngồi dưới mái trường, anh vẫn nghe biển hát biển ru với đồng nội với hàng dương, vẫn nghe biển gọi trăng theo thuyền về với chợ cá làng chài xóm câu, với các em nhỏ trường làng hát vang dưới rặng hoa phượng vĩ.
Một mùa hạ nữa qua mau.
Áo bay trắng lối phượng vào ngày xanh
Có vầng trăng rụng cuối gành.
Ta nghiêng trang viết để dành câu thơ.
Là nhà giáo yêu quê, yêu trẻ, yêu trường, Đoàn Thuận không những làm thơ về quê hương về trường học mà còn dành những tình cảm cao quí cho nghệ sỹ tài hoa Văn Cao, cho bạn bè Đức An, Hoài Sơn, Quốc Thắng, Văn Mạnh, Yên Thảo
với những vần thơ ý vị:
Mênh mang một ánh lửa chài
ru con sông ngủ giấc dài về khơi.
Vầng trăng con nước vơi đầy
Đôi bờ vương một bóng ngày sang thu..
Người về phố núi ngày mưa
Ta nghiêng bóng đợi từng trưa từng chiều.
Trăng tàn nghiêng bóng non đêm
Mông lung tiếng vạc sâu thêm bến bờ.
La Gi ngàn xanh không phải là tập thơ đầu tay của Đoàn Thuận. Trước đó anh đã in tập thơ Mùa bấc biển, Lời chiều, Dưới hoa, và dự định in Lửa đầu non, chưa kể thơ anh được chọn vào những tập thi tuyển quốc gia. Như vậy so với cái tuổi đang độ “tri thiên mệnh”, sức vóc sáng tác của Đoàn Thuận khá đều đặn, hiếm thấy đối với một nhà giáo vừa dạy học vừa làm thơ.Tôi tin rằng anh mãi mãi nâng niu hồn thơ và để lại cho quê hương, cho bạn bè những bài thơ hay, thật hay.
BÌNH SƠN
..
*
.
..
.
.
.
.
.
ĐÔI ĐIỀU
về
TẬP THƠ “SẮC PHƯỢNG”.
______________________
Tg.Cao Hoàng Trầm
Nhân dịp kỷ niệm lần thứ 5 Ngày Thơ Việt Nam (Xuân Nguyên Tiêu Đinh Hợi), tôi có đôi điều cảm nhận bước đầu về tập thơ Sắc Phượng của Đoàn Thuận.
Tôi và anh Thuận là bạn rất thân từ nhỏ, thời còn thư sinh, cũng là lúc tập làm thơ qua trang vở học trò, thường trao đổi học hỏi lẫn nhau cho đến hôm nay. Tôi rất mến anh với tác phong giản dị từ tốn.
Trong cả cuộc đời làm thầy giáo, anh có những trang viết ghi lại một thời đã qua dưới mái trường, Nay, anh về vui thú điền viên với vườn hồng và tạc tượng, anh tự hỏi:
Đất mới bao người vui. .
Trường xưa còn ai nhớ ?
Anh là thầy giáo Trần Văn Thuận, một nhà mô phạm, một đời gắn bó với mái trường, với ngành giáo dục, nên Sắc phượng cũng là tập thơ duy nhất trong nước đến nay viết về giáo dục, về một người đã trải qua thời thư sinh áo trắng, thời đứng trên bục giảng.
Thời áo trắng: Chúng ta dường như ai cũng có lần cắp sách đến trường, đã từng đi về trên lối mơ hoa:
Tóc xanh áo vải vui đèn sách .
Một thuở đầu đời xa.
Thuở đầu đời ấy vẫn còn nguyên trong ký ức của Đoàn Thuận như một thời hoa mộng:
Một sân trường nhỏ
Đổ bóng hồn tôi.
Người đi xa mãi.
Mùa về hoa rơi.
Biết bao kỷ niệm hồn nhiên dưới mái trường xưa, trong xóm học cũ.
Ai về nơi chân mây
Bỏ quên miền thơ ngây
Vô tư bên đèn sách.
Những mùa hoa xoan bay.
và anh đã ghi vào lưu bút ngày xanh.
Đường thơm bao kỷ niệm .
Lưu bút ghi hẹn chờ .
La Gi, Hàm Tân, miền đất cực Nam Trung Bộ, địa phương tiêu thổ kháng chiến là nơi anh trải qua thời thơ ấu. Kỷ niệm sâu sắc nhất trong ký ức của tác giả là mái trường nơi bưng biền, với những tên trường đi cùng năm tháng tản cư như trường Thị Ngọt, Suối Dứa, Sao Cháy.
Đâu lớp học xưa thuở i tờ. .
Bưng biền sâu khuất xóm tản cư. .
Ngày nao dưới mái trường Sao Cháy. .
Lời thầy thuở ấy như lời ru.
Sau ngày bình yên, anh về lại nơi rừng núi cũ tìm thăm, chỉ thấy:
Trên vết đạn bom rừng lên nhanh. .
Dưới cỏ lau in bước lữ hành .
Bà con xóm mạc bao thu trước .
Bóng tạc vào hoa bên non xanh.
Mảng thơ tạ ơn thầy cô bày tỏ tấm lòng tôn sư trọng đạo rất chân thành. Đối với anh, thầy cô là cha mẹ hiền mà công ơn bao la như sông núi biển cả. Tôi rất tâm đắc những bài “Thầy tôi”, “Cô tôi”…đã chuyển tải cảm xúc sâu lắng bằng chính tâm hồn trong trẻo của người học trò nhỏ và tấm lòng của một nhà giáo nối gót thầy cô.
Cảm xúc của Đoàn Thuận rất mạnh, dội vào tiềm thức, để hồn thơ thấm sâu: .
Lời thầy xưa nghe như trong mơ. .
Bao mùa êm đềm như lời thơ .
Mái đầu tóc trắng trên trang viết .
Trên những trang đời của em thơ.
Với anh,Thầy như Người gieo hạt:
Con đến sau mùa hoa. .
Ngát đòng hương nhớ Người gieo hạt .
Núi tạc lời sông xa.
Cô là người mẹ hiền, như dòng suối mát: .
Cô như người mẹ thời bé bỏng .
Nuôi lớn hồn ta đến hôm nay .
Thời đi dạy học: Qua tập thơ Sắc Phượng, chúng ta bắt gặp những lời tâm sự sâu sắc của một nhà giáo yêu trẻ, yêu nghề, tự rèn luyện phẩm chất đạo đức của người thầy. Trường lớp và ánh mắt thơ ngây của học sinh, mái đầu trên vở học, luôn luôn là cái bến neo giữ tâm hồn anh. . Vầng trán em trang đời đang mở .
Chim én về đất nước vào xuân .
Đường phấn kể những mùa lịch sử .
Làm ta quên gian khó nhọc nhằn ..
Khắc ghi hình ảnh người thầy xưa,Đoàn Thuận người học trò cũ,lại nối tiếp sự nghiệp thiêng liêng cao đẹp ngày nào: .
Lối trúc hiên rêu nhẹ gót hài .
Dấu mùa sắc cỏ bóng chiều phai .
Tưởng đâu người cũ xa vời mãi. .
Giờ lại cùng nhau nối gót thầy. .
và đó cũng là ước nguyện của anh: .
Tôi trải nửa đời trên bục giảng .
Gửi tấc lòng quê cho núi sông. .
Cùng đàn em nhỏ vui cấy chữ .
Mong những mùa sau nặng trĩu bông. .
Tập thơ Sắc Phượng, xuất bản tháng 10 năm 2006, là một trong những đứa con tinh thần của Đoàn Thuận ở quãng đời dạy học và sáng tác của anh. Tập sách ghi lại bước đi bền bỉ theo nghề dạy học và những cảm xúc gạn lọc giữa cuộc sống thăng trầm.
Hàm Tân, 2007 .
CAO HOÀNG TRẦM.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
ĐOÀN THUẬN
người đi tìm thời gian đã mất.
_________________________
Tg. Thái Doãn Hiểu
Thơ ca thường đi thẳng vào trực giác bằng sự cộng hưởng nhạy cảm của tâm hồn, trí tuệ giữa nhà thơ – người phát, và sự phản quang lượng thông tin nơi bạn đọc – người nhận. Bởi thế, thơ hay khó phân tích, biện giải bằng trí thông minh hoặc đo lường bằng chuẩn mực định sẵn.
Với vẻ đẹp xưa, kín đáo và sâu lắng như hồn quê, thơ Đoàn Thuận chất chứa nội tâm. Nội lực của thơ Đoàn Thuận là những kỷ niệm tuổi thơ xa vời với tình yêu quê hương chan chứa, ngổn ngang chuyện đời may rủi vương mang muôn thuở của kiếp người. .
Có đêm điếu thuốc tàn lại đốt .
Tro bụi thời gian gạt xuống lòng..
Giống như Mac-xen Prút, Đoàn Thuận làm thơ là để đi tìm thời gian đã mất, để mong gặp lại khuôn mặt mình. Thơ Đoàn Thuận là những mảnh vỡ ký ức về chiều , được ký hoạ lại khá sống động để tưởng niệm một đời người, đời thơ. Ta gặp ta ngồi suốt đêm mưa, để làm gì? Phải chăng nhà thơ muốn tổng kết Nửa kiếp long đong phận mình khi đời đã nghiêng bóng xế chiều vào ta ?
Nhưng bạn đọc thấy rõ tác giả khá lúng túng: chân trời lóng ngóng dài thêm tháng ngày Đoàn Thuận rất ngại ngùng, nói ra cũng chỉ để dặn lòng mà thôi, chứ thực ra nắng mưa làm mỏi bước đời, để rồi muốn níu kéo thời gian, để xin người hãy chậm chân chiều.
Đoàn Thuận nặng lòng yêu thương, gắn bó với nơi chôn nhau cắt rốn thật da diết.Từ sông núi, lau lách,sóng vỗ,trùng khơi, thôn xa, cồn cát trắng, dương liễu xanh,mảnh trăng gầy rụng phía sau non, cùng mưa rơi phố huyện vắng dài mái rêu, đến những cánh chim di rét.
Thơ Đoàn Thuận thủ thỉ, tâm tình, chứa đầy tâm trạng và cất lên ở tầng biểu tượng với không gian ba chiều thoáng đãng. Nói về gió bấc biển nhưng không phải gió bấc gây khó khăn cho ngư dân ra khơi vào lộng,mà là bấc lòng nổi sóng trong tâm Đoàn Thuận.
.
Rất nhiều chiều trong thơ Đoàn Thuận, nhưng chiều không phải là chiều thời gian mà là chiều của không gian tâm tưởng khuấy động bởi sự tự ngẫm vụt qua, bừng sáng: .
chở chiều qua bến sông mưa đợi chiều. .
Hãy xem. Đây là giây phút mộng du: .
Ta ra kênh ngắm mây trời .
Hoa lục bình tím như trôi chậm chiều. . .
Một khoảnh khắc bối rối: .
Ai ngồi giặt áo dưới vàm .
Tóc mây thả hết hương tràm vào hoa . .
Một cái giật mình trong đơn chiếc: .
Giọt trăng vừa rụng ngang thềm . .
Sương tan loãng bóng rêu đêm lạnh đầy .
Một thoáng ngơ ngác: .
Về mai chân dẫm lên chiều. .
Lá bàng mấy phố rụng nhiều lối quen.. .
Một chút bâng khuâng: ..
Mờ xa đốm lửa trên ngàn .
Giọt sương cõi tục đã tràn mắt đêm. .
Một giây mơ hồ: .
Tiếng chuông rơi phía đồng sâu .
Mơ hồ như giọt đàn bầu ai xưa.
Một lúc mơ màng ngây ngất: .
Sắc màu nhòa giữa sương tan .
Để thiêm thiếp nhớ một làn hương bay.
Đoàn Thuận bắt đầu làm thơ từ thuở cắp sách đến trường, nhưng sống khiêm nhường và thanh thản của đời một nhà giáo tỉnh lẻ. Nghĩ về thiên sứ của mình, Đoàn Thuận viết:
Nhà thơ,
người chạm tay lên ngôn ngữ
khắc lên vầng trán thế kỷ
những nếp nhăn cõi người
người hôn nỗi buồn vui
hôn lên cõi chết và đất sống
ngân lên cung bậc
lan xa về chân trời
Đoàn Thuận đã tuân thủ ý tưởng trên khá nghiêm nhặt khi làm thơ
Người đã đến tạc thơ vào hồn đá
Từng lời chiều thả lạnh xuống hư không.
Dạy học và làm thơ,gắn chặt với nghề cao quí, trí tuệ và tâm hồn Đoàn Thuận đã được thanh hóa trở nên huyền ảo lung linh. Cầu chúc cho nhà thơ có thêm
những trang sách thơm lừng hương cỏ,
và lời chiều thiếp ngủ trong hoa.
Trích Thi nhân Việt Nam hiện đại.
. THÁI DOÃN HIẾU
.
.
.
.
.từ TRANG VIẾT. 14.
>về trang chủ.
.
ĐOÀN THUẬN 